كرد . در اين مدت او توجه خود را به عملياتى معطوف ساخت كه از نظر جغرافيايى در حد بسيار بىاهميتى بودند . يكى از اين هدفها حمله به آرتقيها در ماردين و حمله دگرباره تيمور به گرجيها بود . اين مسأله درآمدى بر تعديات بعدى به مناطق آنان بود كه تيمور در سال 1395 م . تحت فرماندهى ميرانشاه و در سالهاى 1399 م . و 1403 م . تحت فرماندهى مستقيم خود دست به اين لشكركشيها زد . قرايوسف و اويماق او قراقويونلوها كه در اين روزگار دشمنان سرسخت تيمور در جنوب قفقاز بودند نيز وارد نبرد شدند . آنان قلعه اونيك را در ساحل ارس از دست دادند و در ضمن فرمانده آن مصر خواجه برادر قرايوسف اسير و همراه خانواده‌اش به سمرقند گسيل شد . در اين زمان ازجمله رخدادهاى خصوصى تيمور ، تولد الغ بيك فرزند شاهرخ بود كه از نوادگان محبوب او گرديد ؛ و همچنين مرگ عمر شيخ فرزند ارشد او بود كه ضربه روحى شديدى به تيمور وارد ساخت . عمر شيخ كه حاكم فارس بود به نزد تيمور فراخوانده شد ، ولى بر سر راه خود هنگام محاصره يكى از قلاع كردنشين زخم مهلكى برداشت و با آن زخم دنيا را وداع گفت . نامه تيمور به توقتميش در 8 جمادى الاول 797 / اول مارس 1395 مىرساند « 1 » كه او آخرين تلاش خود را براى سازش با توقتميش به كار برده است . با اينكه اين نامه ره به جايى نبرد ولى ثابت كرد كه تيمور به بازماندگان چنگيز خان وفادار بوده است . نامه ديگر تيمور به سلطان عثمانى « 2 » نشان مىدهد كه تيمور در اين زمان و شايد هم از مدتها پيش در فكر يك چيز كاملا متفاوت بوده است . اين چيز متفاوت سياست توسعه‌طلبانه او بوده كه در يك سطح وسيعتر تا شرق اروپا را دربر گرفته است . تيمور در آغاز نامه خود تقسيم‌بندى قديمى الوس جوجى را به دو بخش كرد : يعنى ناحيه شرق رودخانه دنيپر را به عنوان سول‌كول ، امپراتورى آلتين اردو ؛ و مناطق غرب رودخانه دنيپر را به‌عنوان اون‌كول همراه با اكرائين و سرزمينهاى ليتوانى و لهستان كه از متحدان توقتميش بودند . تيمور در نامه‌اش به بايزيد از جهاد او با سلاطين مسيحى و بالكان تقدير كرد و اشاره كرد كه در اين مورد عقيده مشترك دارند . ساحل راست يعنى نواحى غرب دنيپر تا بالكان از آن بايزيد باشد و ساحل چپ يا مناطق شرق دنيپر به تيمور تعلق گيرد . اين نامه همچنين دو اصل اساسى استراتژى سياسى جهانى را روشن مىسازد يعنى توسعه اسلام در سرتاسر جهان و برگرداندن سيادت جهانى مغولان . طبق اشاره طغان « 3 » ، اگر لشكركشى جديد تيمور عليه توقتميش نه فقط « براى گوشمالى اين متحد متمرد » بلكه براى « تنفيذ نقشه جامع سلطه بر شرق اروپا » نيز بوده ، پس با ناكامى روبه‌رو شده

--> ( 1 ) - شرف الدين على يزدى ، جلد 1 ، ص 523 به بعد . ( 2 ) - در مورد متن نامه با شرح تفصيلى آن نگاه كنيد به : طغان ، « Timurs osteuropapolitik » . ( 3 ) - همان مأخذ ، ص 290 .